Η κρίση χρέους που ξέσπασε εδώ και δύο χρόνια στη χώρα, και σύντομα εξελίχθηκε σε βαθιά οικονομική και πολιτική κρίση απειλώντας να διαλύσει το κοινωνικό συμβόλαιο, αποκάλυψε την παθολογία του ελληνικού πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου. Έφερε στο φως την πραγματική μας κατάσταση, σε αντίθεση με την πλαστή εικόνα που κατασκευάζαμε για τον εαυτό μας εδώ και δεκαετίες –αν όχι και παραπάνω: το στρεβλό και αντιπαραγωγικό οικονομικό μας μοντέλο που στηριζόταν στον κρατισμό και τον εξωτερικό δανεισμό, την ανεπάρκεια του πολιτικού μας συστήματος που λειτουργούσε στη βάση των πελατειακών σχέσεων, και κυρίως το λαϊκιστικό πνεύμα και τη λαϊκιστική νοοτροπία που κυριαρχούν στο δημόσιο λόγο. Η έκταση που καταλαμβάνουν ο λαϊκισμός και η δημαγωγία ακόμα και σε καιρό που η χώρα κινδυνεύει με πλήρη κατάρρευση, συνιστούν τις τρανές αποδείξεις πως σε αυτόν τον τόπο το ατομικό-ιδιωτικό και κομματικό-συντεχνιακό συμφέρον υπέρκεινται του δημόσιου συμφέροντος και της προστασίας των αδυνάμων, πως ο πολιτικός τυχοδιωκτισμός, και όχι η ευθύνη, είναι ο κανόνας, πως η απαίτηση για διάσωση των προνομίων μπορεί να επικρατήσει της κοινής λογικής μέσα από έναν ανορθολογισμό που αρνείται τη σκληρή πραγματικότητα.
Η Ελλάδα έγινε ο αδύνατος κρίκος στον παγκόσμιο καπιταλισμό, λόγω της μανίας της πολιτικής και οικονομικής ελίτ, για ανάπτυξη που δεν στηριζόταν στον πρωτογενή- δευτερογενή τομέα(γεωργία, μεταποίηση, καινοτομία κ.λπ.), αλλά στον τριτογενή(κατανάλωση, εμπόριο, τουριστικές υπηρεσίες κ.λπ.) και στις κάθε είδους οικοδόμηση και κατασκευές.
Ο «εκσυγχρονισμός» που υποτίθεται έγινε -χωρίς να υπολογίζεται το οικονομικό και το περιβαλλοντικό κόστος του-στηρίχθηκε σε δάνεια κύρια από το εξωτερικό. Σε αυτό βοήθησε και η είσοδος στην Ευρωζώνη, γιατί αύξησε τη δανειοληπτική πίστη λόγω του κοινού νομίσματος. Όλοι άρχισαν να δανείζονται εύκολα. Η κυβέρνηση και οι τράπεζες από τις «χρηματοπιστωτικές αγορές», οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά από τις τράπεζες. Το Ευρώ και τα δάνεια βοήθησαν ιδιαίτερα στο να ικανοποιείται η μανία της ελληνικής ελίτ για έργα φαραωνικά( π.χ. των ολυμπιακών του 2004 ), για γέ¬φυρες λιμάνια, δρόμους, αεροδρόμια και στάδια, αλλά και για τη δημιουργία ενός υπερμεγέθους πελατειακού κράτους στην υπηρεσία της. Σε oλόκληρη τη μεταπoλεμική περίoδo μόvo τo 15% τωv συvoλικώv επεvδύσεωv παγίoυ κεφαλαίoυ στρεφόταv στη μεταπoίηση, εvω τo 42% τωv ιδιωτικώv επεvδύσεωv στρεφόταv στις κατoικίες και τα 2/3 τωv δημoσίωv στηv υπoδoμή.
Το 2010 ήταν η χρονιά που ξέσπασε η Κρίση στην ευρωζώνη. Κάθε μήνα και μια απόφαση της ΕΕ. Η μια μηνιαία συνέντευξη τύπου διαδεχόταν την άλλη με βαρύγδουπες εξαγγελίες που αρχικά ηρεμούσαν τις αγορές. Όμως μερικές μέρες αργότερα, όλοι συνειδητοποιούσαν ότι τα μέτρα και οι εξαγγελίες ήταν κατώτερες των περιστάσεων. Πιστόλια στο τραπέζι, πακτωλοί νέων δανείων, μνημόνια, μηχανισμοί στήριξης, τίποτα δεν κατάφερε να πτοήσει το κτήνος της Κρίσης. Το φθινόπωρο πια τα spreads ανέβαιναν όσο ακόμα οι ηγέτες μας συσκέπτονταν - δεν τους περίμεναν καν να τελειώσουν και να βγουν για την εθιμοτυπική φωτογραφία.
Επιδοθήκαμε σε ένα μαραθώνιο εξηγήσεων του απλού λόγου που αυτά τα μέτρα δεν είχαν καμία ελπίδα να βάλουν το τζίνι της Κρίσης ξανά μέσα στο λυχνάρι και να το κρατήσουν εκεί ώστε να πάρουμε όλοι μια ανάσα. Κάποια στιγμή, στις σελίδες τούτες, δημοσιεύσαμε (από κοινού με τον Stuart Holland) και μια Πρόταση για την Κρίση (την οποία αγγλιστί την ονομάσαμε A Modest Proposal). Σκοπός μας δεν ήταν βέβαια να υποκαταστήσουμε την πολιτική ηγεσία του τόπου και της ΕΕ αλλά, απλώς, να δείξουμε στους αναγνώστες ότι, αν η ΕΕ θέλει, λύση-πακέτο υπάρχει. Το γεγονός ότι αυτή μας η Πρόταση υιοθετήθηκε από τα Ευρωπαϊκά Συνδικάτα (την ETUC), προσυπεγράφη από έναν τέως πρωθυπουργό της Ιταλίας και έναν τέως Πρόεδρο της Πορτογαλίας, την συζητήσαμε με τον υπουργό οικονομικών της Ιταλίας, έφτασε ακόμα και να δεχθεί θετικό σχολιασμό από τον υπουργό οικονομικών της ... Κορέας, αποδεικνύει ένα πράγμα: Οι λογικές προτάσεις δεν πάνε εντελώς χαμένες.
Στις απόψεις που παρουσιάζονται στον ευρείας κυκλοφορίας ελληνικό Τύπο υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός λαθεμένων αντιλήψεων και μύθων σχετικά με τα αίτια και τις συνέπειες της κρίσης, καθώς και με τις πολιτικές τις διαθέσιμες για την καταπολέμησή της. Μερικές από τις αντιλήψεις αυτές αναπαράγονται συνειδητά από την κυβέρνηση και τον Τύπο παρ’ ότι ξέρουν πως δεν είναι σωστές. Ενώ κάποιες άλλες είναι κατά τα φαινόμενα απόψεις που συμμερίζονται τόσο κυβερνητικοί αξιωματούχοι όσο και η πλειοψηφία του Τύπου.
Πολλοί Έλληνες που δεν είναι οικονομολόγοι ή ειδικοί καταλαβαίνουν, συνειδητά ή ενστικτωδώς, ότι υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα με την κυρίαρχη άποψη, αλλά δεν έχουν τις γνώσεις να επιχειρηματολογήσουν τεκμηριωμένα ενάντια σ’ αυτές τις αντιλήψεις. Επιπλέον, πολλοί που έχουν τις γνώσεις και θα μπορούσαν να το κάνουν είτε αυτολογοκρίνονται είτε δεν έχουν εύκολη πρόσβαση στον ευρείας κυκλοφορίας Τύπο.
Ένα μέρος αυτών των αντιλήψεων επικρατεί επίσης στον διεθνή Τύπο και αναπαράγεται από Ευρωπαίους πολιτικούς, τραπεζίτες και δημοσιογράφους. Νομίζω πως, κατά περίεργο τρόπο, υπάρχει λιγότερη συζήτηση και αμφισβήτηση αυτών των λαθεμένων αντιλήψεων μέσα στις χώρες της Ευρωζώνης παρά έξω από αυτές. Ίσως αυτό συμβαίνει επειδή αυτοί που παρατηρούν τα πράγματα απ’ έξω διστάζουν λιγότερο να προβούν σε ανεξάρτητη αξιολόγηση των προβλημάτων της Ευρωζώνης και της Ελλάδας.
Μύθος 1ος: Στάση πληρωμών ή «χρεοκοπία» θα ήταν καταστροφικές για την Ελλάδα.
Μύθος 2ος: Ο στόχος της τρόικας είναι να «σώσει» την Ελλάδα.
Mύθος 3ος: Η κύρια αιτία της κρίσης είναι η διαφθορά των Ελλήνων και του ελληνικού κράτους
Μύθος 4ος: Αν η ελληνική κυβέρνηση ήταν ικανή, οι στόχοι του Μνημονίου δεν θα αποτύγχαναν.
Μύθος 5ος: Ακολουθώντας τις συνταγές της τρόικας η Ελλάδα θα επιστρέψει στον δρόμο της ευημερίας.
Μύθος 6ος: Η έξοδος από την Ευρωζώνη θα ήταν το χειρότερο δυνατό αποτέλεσμα.
Μύθος 7ος: Στις διαπραγματεύσεις της με την τρόικα η ελληνική κυβέρνηση έχει πολύ μικρή διαπραγματευτική ισχύ.
Θα επιχειρηματολογήσω διαδοχικά εναντίον κάθε μύθου και στο τέλος θα εκθέσω κάποια συμπερασματικά σχόλια.
Adobe Flash Player not installed or older than 9.0.115!
Όπου ευημερούν οι αριθμοί και οι θεωρίες συνήθως δεν ευημερούν οι άνθρωποι. Και δυστυχώς εδώ και καιρό οι αναλύσεις και οι θεωρίες είναι πολλές.
Κρίση, Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τρόικα, επιμήκυνση, πτώχευση, σπρέντ, οίκοι αξιολόγησης. Τι είναι η κρίση και όλα όσα γέννησε σε όρους, αλλά και καταστάσεις; Τι σημαίνουν όλες οι λέξεις που ξαφνικά μάθαμε να χρησιμοποιούμε;
Η κρίση χρέους που ξέσπασε εδώ και δύο χρόνια στη χώρα, και σύντομα εξελίχθηκε σε βαθιά οικονομική και πολιτική κρίση απειλώντας να διαλύσει το κοινωνικό συμβόλαιο, αποκάλυψε την παθολογία του ελληνικού πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου. Έφερε στο φως την πραγματική μας κατάσταση, σε αντίθεση με την πλαστή εικόνα που κατασκευάζαμε για τον εαυτό μας εδώ και δεκαετίες –αν όχι και παραπάνω: το στρεβλό και αντιπαραγωγικό οικονομικό μας μοντέλο που στηριζόταν στον κρατισμό και τον εξωτερικό δανεισμό, την ανεπάρκεια του πολιτικού μας συστήματος που λειτουργούσε στη βάση των πελατειακών σχέσεων, και κυρίως το λαϊκιστικό πνεύμα και τη λαϊκιστική νοοτροπία που κυριαρχούν στο δημόσιο λόγο. Η έκταση που καταλαμβάνουν ο λαϊκισμός και η δημαγωγία ακόμα και σε καιρό που η χώρα κινδυνεύει με πλήρη κατάρρευση, συνιστούν τις τρανές αποδείξεις πως σε αυτόν τον τόπο το ατομικό-ιδιωτικό και κομματικό-συντεχνιακό συμφέρον υπέρκεινται του δημόσιου συμφέροντος και της προστασίας των αδυνάμων, πως ο πολιτικός τυχοδιωκτισμός, και όχι η ευθύνη, είναι ο κανόνας, πως η απαίτηση για διάσωση των προνομίων μπορεί να επικρατήσει της κοινής λογικής μέσα από έναν ανορθολογισμό που αρνείται τη σκληρή πραγματικότητα.
Η Ελλάδα έγινε ο αδύνατος κρίκος στον παγκόσμιο καπιταλισμό, λόγω της μανίας της πολιτικής και οικονομικής ελίτ, για ανάπτυξη που δεν στηριζόταν στον πρωτογενή- δευτερογενή τομέα(γεωργία, μεταποίηση, καινοτομία κ.λπ.), αλλά στον τριτογενή(κατανάλωση, εμπόριο, τουριστικές υπηρεσίες κ.λπ.) και στις κάθε είδους οικοδόμηση και κατασκευές.
Στις απόψεις που παρουσιάζονται στον ευρείας κυκλοφορίας ελληνικό Τύπο υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός λαθεμένων αντιλήψεων και μύθων σχετικά με τα αίτια και τις συνέπειες της κρίσης, καθώς και με τις πολιτικές τις διαθέσιμες για την καταπολέμησή της. Μερικές από τις αντιλήψεις αυτές αναπαράγονται συνειδητά από την κυβέρνηση και τον Τύπο παρ’ ότι ξέρουν πως δεν είναι σωστές. Ενώ κάποιες άλλες είναι κατά τα φαινόμενα απόψεις που συμμερίζονται τόσο κυβερνητικοί αξιωματούχοι όσο και η πλειοψηφία του Τύπου.
