Για να προσεγγίσουμε το ερώτημα που μας ετέθη – «Τι είναι η κριτική;» –, η πρώτη απαραίτητη κίνηση έχει να κάνει με την απόφαση σχετικά με τη μορφή της κριτικής που κάποιος πρόκειται να απευθύνει. Πράγματι, υπάρχουν αρκετά ποικίλες αντιλήψεις σχετικά με τη φύση της κριτικής και οι γραμματικές τους είναι πολύ διαφορετικές. Θα έπρεπε λοιπόν να αντιμετωπίσουμε την πράξη της κριτικής με όρους κρίσης [judgment] ή με όρους πρακτικής [practice];

Είναι, όπως συχνά έχει υποστηριχθεί, μια συνειδητή διαδικασία συνδεμένη με τον Διαφωτισμό και μάλιστα χαρακτηριστική της νεωτερικότητας; Όλες αυτές είναι ερωτήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αρκετά διαφορετικές αντιμετωπίσεις του θέματος. Επιπλέον, όπως σωστά έχει σημειώσει ο Foucault, η κριτική δε μπορεί να οριστεί ξεχωριστά από τα αντικείμενά της και γι αυτό είναι καταδικασμένη σε διασπορά.

Διάβασε περισσότερα...

Στην εισήγηση αυτή θα εξετάσω συνοπτικά τη σχέση του δικαιώματος της ανυπακοής (θεσμοθετημένης και παράνομης) με τη συλλογική βούληση και τη δημόσια λογική, στο βαθμό που αυτές επιδρούν στη δυνατότητα διατήρησης της ηθικής αυτονομίας, μέσα στα φιλελεύθερα δημοκρατικά καθεστώτα.
Όταν αναφερόμαστε στο δικαίωμα και την άσκηση του δικαιώματος ανυπακοής και αντίστασης κάνουμε συχνά τις εξής διακρίσεις: [α] Διαχωρίζουμε τις πράξεις ανυπακοής (ή αντίστασης) σε ολοκληρωτικά – τυραννικά ή κατοχικά καθεστώτα από τις αντίστοιχες πράξεις σε φιλελεύθερες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες και τις αξιολογούμε ηθικά με διαφορετικά κριτήρια… (για παράδειγμα σε ένα κατοχικό καθεστώς το δικαίωμα της αντίστασης μπορεί να μεταλλαχθεί σε υποχρέωση) [β] στα δημοκρατικά καθεστώτα, συνηθίζουμε ν’ αποδίδουμε διαφορετικό αξιολογικό πρόσημο (θετικό – αρνητικό) στις πράξεις αντίστασης [i] που συνδέονται με τη βία ή την ένοπλη βία και [ii] σε κείνες που επιτελούνται μέσα στο πλαίσιο του θεσμοθετημένου δικαιώματος ανυπακοής (πχ. δικαίωμα αποχής, απεργίας, πορείας διαμαρτυρίας κλπ) ή και εκτός πλαισίου, αλλά αφορούν προσωπικές επιλογές συνείδησης ή πεποίθησης (πχ. άρνηση στράτευσης) με προϋπολογισμένες νομικές συνέπειες.

Διάβασε περισσότερα...